Brazilië

De ruim 190 miljoen zielen tellende Braziliaanse bevolking concentreert zich langs de Atlantische kust. Een groot stuk van het land, waaronder de Amazone-laagvlakte, is slechts schaars bewoond. Brazilië is toch een van de meest geürbaniseerde landen van de wereld. Van de 10 grootste metropolen van de wereld liggen er twee in Brazilië: São Paulo (meer dan 17 miljoen inwoners) en Rio de Janeiro (ruim 6 miljoen). Nog steeds vindt er een voortdurende trek plaats van het platteland naar de steden. De hierdoor veroorzaakte groei van de armoedige buitenwijken van de steden zijn een van de grote problemen van het moderne Brazilië. Het land heeft ook een jonge populatie: de helft van de bevolking is onder de 20 jaar oud, 27% zelfs is onder de 10 jaar. Er zijn ook ruim 12 miljoen kinderen zonder ouders of thuis, de zogenaamde abandonados. Ze brengen hun dagen voornamelijk door in de grote steden. Veel van de kinderen worden opgejaagd door ‘death squads’, die deze kinderen vermoorden onder de leus ‘Ze worden toch maar allemaal crimineel, dus waarom zouden we ze nu niet opruimen?’ Het lot van deze kinderen is een van de grote problemen van Brazilië.

Voor de komst van de Europeanen woonden er in Brazilië waarschijnlijk tussen de 3 en 5 miljoen Indianen. De meeste daarvan leefden in het Amazonegebied, in stamverband en leidden een (half)nomadisch bestaan als jagers-verzamelaars. Hun huidige aantal ligt tussen de 200.000 en 300.000. Alleen in zeer geïsoleerde delen van het Amazonegebied leven nu nog enkele indianenstammen, die hun eeuwenoude cultuur hebben weten te behouden.

De komst van de Europeanen kwam traag op gang, en bestond tot de eerste helft van de 19de eeuw voornamelijk uit Portugezen. Na die tijd kwamen er Europeanen met andere nationaliteiten. Ook werden er ruim 3 miljoen Afrikaanse slaven naar het land gebracht om er te werken op koffieplantages en in de mijnen. Van de huidige bevolking is ongeveer 53% van Europese afkomst, 11% van Afrikaanse afkomst, ruim 35% van gemengd bloed en de overige 1% van Indiaanse of Aziatische afkomst. De Braziliaanse bevolking is dus zeer sterk gemengd en opvallend tolerant. Raciale spanningen of uitingen zijn uitzonderlijk. Brazilianen zijn over het algemeen vriendelijk en behulpzaam, en bovenal levensgenieters.

Post De luchtpost van Brazilië naar Europa is betrouwbaar en doet er in de regel een week over. Probeer je post zoveel mogelijk te versturen vanaf een postkantoor (correios), dat gaat sneller en is betrouwbaarder. Postkantoren zijn in de regel geopend van maandag t/m vrijdag van 9.00-18.00 uur en ook op zaterdagochtend.
E-mail Veruit de goedkoopste manier om contact te houden met het thuisfront is per e-mail. Er zijn diverse internetcafés in plaatsen als Rio, Foz do Iguaçu en São Paulo. Ook zijn er soms internetmogelijkheden in je hotel. In kleine plaatsen is e-mailen wel een probleem.
Telefoon Lokaal en internationaal telefoneren levert ook geen problemen op. Dit kan gewoon op straat vanuit een telefooncel met een telefoonkaart die je bijv. bij kiosken kunt kopen. Je kunt ook bellen vanuit een telefoonkantoor of het hotel. Houd er rekening mee dat bellen vanuit het hotel altijd het duurste is. Wat betreft GSM: bij je provider kun je informeren wat de kosten zijn om in Brazilië te bellen en gebeld te worden.

Maaltijden De Braziliaanse keuken is één van de betere in Zuid-Amerika. Het ontbijt is meestal vrij uitgebreid, met koffie, broodjes, beleg, cake en soms zelfs taart. Dit alles gaat vergezeld van vers fruit en vruchtensappen oftewel “Suco”. Men eet 2 x per dag warm, waarbij de lunch de belangrijkste maaltijd van de dag is. Een basismaaltijd voor de Brazilianen is opgebouwd rond arroz (witte rijst), feijão (zwarte bonen) en farofel (maniokmeel). Je kunt er dan vlees (carne), kip (galinha) of vis (peixe) bij krijgen. Brazilië kent veel regionale keukens, wat niet vreemd is voor zo’n immens groot land. Per regio heeft men verschillende specialiteiten, zoals malse biefstukken in Foz de Iguaçu en rijst of maniok met vis in de Amazone. In Bahia is het eten een mengelmoes van Afrikaanse, Portugese en Indiaanse invloeden, met geurige ingrediënten als palmolie, vis en kokosmelk. Vegetariërs hebben het wat minder makkelijk: vegetarisch eten is er nu pas in opkomst. De meeste steden hebben nu ook restaurants waar vegetarisch gegeten kan worden, wel gezond, maar het is niet altijd lekker. Op veel plekken kun je lunchen met een buffet waar je per kiloprijs betaalt. Je bord wordt gewogen nadat je  opgeschept hebt. Voor vegetariërs is dit natuurlijk een goede oplossing daar er veel salades en losse vegetarische gerechtjes te verkrijgen zijn.

Drinkwater Het water uit de kraan is niet alom drinkbaar. Koop flessen gezuiverd drinkwater, dat kan bijna overal, zonder prik (sem gás) of met prik (com gás).

Drinken Alcohol wordt gedronken in de vorm van bier (zoals “Chopp” of “Antártica”) of cachaça, een sterke drank gemaakt van suikerriet. Er zijn goede en slechte merken op de markt. Van cachaça wordt caipirinha gemaakt, het nationale drankje van Brazilië. Frisdranken kun je overal kopen. Ze zijn goedkoper dan mineraalwater. Een bekend frisdrankje hier is guaraná, dat gemaakt wordt van de bessen van een plant uit het Amazonegebied. Het smaakt een beetje alsof je net een hele tube lippenstift hebt ingeslikt. Vruchtensappen zijn goddelijk in Brazilië. De variëteit wordt bepaald door de regio en het seizoen. Vooral het Amazonegebied heeft zeer aparte vruchten. Erg populair, is het drinken van “Vitaminas”, oftewel een milkshake met vers vruchtensap. Als je geen suiker en ijsklontjes in je sapje wilt kun je vragen sem açúcar e gelo of naturel.

Koffie en thee Brazilianen nemen hun koffie sterk, heet en zoet. Ze noemen het cafezinho en het wordt geserveerd in kleine kopjes, zonder melk en met veel suiker. Als je niet van suiker houdt, kun je op zoek gaan naar een plaats waar ze espresso serveren. Café com leite is koffie met hete melk, die hoofdzakelijk bij het ontbijt wordt gedronken. Thee (chá) wordt veel minder gedronken in dit land. Echte theedrinkers raden we aan een pakje thee mee te nemen zodat je misschien heet water kunt bestellen en zo je eigen thee kunt zetten.

De cultuurverschillen tussen Europeanen en Brazilianen zijn zo groot dat je er een heel boek aan zou kunnen wijden. Hieronder zijn er een paar punten uitgepikt, die van direct en dagelijks belang zijn bij je omgang met de bewoners.

Transport In de steden kun je gebruik maken van de taxi of een stadsbus. De laatste is de goedkoopste oplossing. Let er in taxi’s op dat de chauffeur de meter aanzet. Taxichauffeurs gebruiken een officiële omrekentabel die ze je meestal ook laten zien als je het systeem niet begrijpt of niet vertrouwt. In São Paulo en Rio de Janeiro kun je tevens gebruik maken van de metro.

Bedelen Je zult in grote steden ongetwijfeld worden aangeklampt door bedelaars. Ze vragen om geld, zeep of pennen. Soms om snoep. Enkele bedelaars noemen meteen het bedrag dat van je verlangd wordt. Door hen geld te geven los je hun problemen allerminst op. Eerder worden ze op deze manier afhankelijk van dit soort inkomsten. In de grote steden zijn moeders met kinderen op pad. Soms liggen ze op straat en zien er minder prettig uit. Bedenk: de kinderen zijn vaak 'geleend', waarbij vooral het verblijf met twee of drie baby's in een portiek tot de methoden behoort. Een aantal bedelaars is uiterst bedreven met schmink: verwondingen en littekens wassen ze er 's avonds weer af. Shoestring houdt er de regel op na kinderen nooit geld te geven, hooguit fruit of iets anders te eten. Als kinderen op deze manier veel geld binnenbrengen, sturen hun ouders ze niet meer naar school. Het is geaccepteerd om aan oude of invalide mensen te geven. Maar de werkelijkheid achter elke bedelaar is heel verschillend. Een enkeling bedelt inderdaad voor zijn of haar eten, maar de meeste worden gedwongen om hun plekje in een huis te betalen door deze activiteit. Daarnaast zijn er in de steden steeds meer verslaafden aan alcohol en drugs. Het beste kun je geld geven aan een gerenommeerde charitatieve instelling.

Feesten Belangrijk zijn de katholieke feestdagen zoals Driekoningen, Carnaval, Goede Vrijdag, Pasen, Allerzielen en Kerstmis. Daarnaast zijn er een aantal nationale feestdagen, zoals:
21 april - Nationale feestdag Tiradentes
7 september - Onafhankelijkheidsdag
12 oktober - Onze vrouw van Aparecida
15 november - Dag van de proclamatie van de republiek
Verder heeft elke streek of stad zijn eigen feesten, bijvoorbeeld wanneer het de dag is van de beschermheilige van de stad. Winkels en overheidsgebouwen zijn dan dicht. Het hele jaar door is er wel ergens iets te vieren. Het kan niet anders of je stuit vroeg of laat op een uitzinnig dansende en feestvierende menigte.

Muziek Brazilië is zo’n groot land, zodat je niet kunt spreken van dé Braziliaanse muziek. Er zijn veel invloeden van de verschillende culturen in het land. De Afro-Braziliaanse cultuur is het populairst in de muziek, daarnaast is er de salonmuziek met Iberische invloeden en de meer westerse muziek. Al deze muzieksoorten hebben elkaar beïnvloed, maar de percussie blijft het meest kenmerkend. Ritmiek is typerend voor alle muziekvormen van vandaag. Dus ook in de moderne popmuziek. Muziek speelt een grote rol in het leven van de Brazilianen. Waar je ook gaat, je vindt overal zingende, musicerende en dansende mensen. Het meest populaire ritme is de samba, met de beroemde artiest Carmen Miranda. Ook de Bossa Nova is welbekend: iedereen kent wel de hit ‘The girl from Ipanema’.

Algemeen Besef voortdurend dat je als gast in een land verblijft waar men nu eenmaal andere omgangsvormen kent. Dat is niet afwijkend, jij gedraagt je afwijkend.

Een goede reisgids op reis is onontbeerlijk voor informatie over wat je onderweg ziet. Op onze site vind je een keur aan boeken over Brazilië. Je kunt de boeken zelfs via de online ‘Boekenwinkel’ op onze website bestellen.

Klimaat:
Brazilië kent, omdat het zo’n enórm groot land is (200 x zo groot als Nederland!) verschillende klimaattypes. Het is dan ook moeilijk te zeggen welke periode de beste reisperiode is.In z’n algemeenheid kan gesteld worden dat de Braziliaanse winter van juni t/m september duurt, en de zomer van december t/m maart. In de zomer kunnen de temperaturen in het hele land oplopen tot ver boven de 30° C, maar zelfs in de winter is het voor Nederlandse begrippen zomers warm. Het hele jaar door kunnen er overal in het land vaak (korte) regenbuien vallen. Hoe zuidelijker je komt, hoe groter de temperatuursverschillen tussen zomer en winter. Het Amazonegebied heeft een warm en vochtig klimaat. Hier is het droge seizoen (juni-oktober) de beste reisperiode. Het is er altijd warm met temperaturen tussen de 25 en 30°C. De kustzone van het noordoosten heeft het hele jaar een warm en aangenaam klimaat. Zeker in de periode april-juni kan het hier flink regenen. In de zuidelijker gelegen kuststaten regent het in de zomerperiode (december-maart). Rio de Janeiro: temperaturen in de Braziliaanse winter rond de 25°C, in de zomer rond de 27°C. De moerassige Pantanal is droog in de periode april-september. Het is hier dan minder vochtig en er zijn dan ook minder muggen. Dan is de Pantanal ook heel groen, met de bloeitijd in augustus. De temperaturen liggen het hele jaar door rond de 30°C. Foz do Iguaçu: temperaturen in de Braziliaanse winter rond de 22°C, in de zomer rond de 30°C.

Beste reistijd:
Brazilië is het hele jaar door goed te bereizen. Over het hele land gezien zijn de maanden december-februari het toeristisch hoogseizoen, want in die periode nemen de meeste Brazilianen vakantie. In de toeristische gebieden stijgen de prijzen in die periode vaak drastisch.

 

Brazilië is het grootste land van Latijns-Amerika met een oppervlakte van ruim 8½ miljoen km². Daarmee is het 200 keer groter dan Nederland. Met uitzondering van Ecuador en Chili grenzen alle overige Zuid-Amerikaanse landen aan Brazilië. Geografisch gezien is het land onder te verdelen in vier stukken. Schitterende stranden zijn langs de vrijwel gehele 7500 km lange kuststrook te vinden. Achter deze strook is in de zuidelijke helft van het land het grote centrale plateau, de Planato Brasileiro, met een hoogte van tussen de 500 en 1000 m. Op het plateau zijn een aantal kleinere bergketens te vinden, waarvan sommige reiken tot een hoogte van 3000 m. In het noordelijke en tevens grootste gedeelte van Brazilië bevindt zich de immens grote Amazonelaagvlakte, die zich uitstrekt tot ver in Peru. In het zuidoosten ligt het vierde geografisch stuk: een deel van de Paraná-Paranaqua laagvlakte, waarvan de Pantanal een onderdeel is.

Het Amazonegebied is ’s werelds grootste regenwoud, en wordt gevoed door ’s werelds langste rivier, de Amazone. Vanaf de Peruaanse grens stroomt de rivier nog 3100 km door Brazilië naar de Atlantische Oceaan. In dit gebied bevindt zich 10% van alle planten en dierensoorten van de wereld. Deze onmetelijke jungle is het woongebied van vele apensoorten, papegaaien, zangvogels, slangen, tapirs en de poema. Het gebied is tevens verantwoordelijk voor 20% van ’s werelds zuurstofproductie.
De Pantanal, Brazilië’s best bewaarde geheim, ligt ten zuiden van de Amazone in het centrum van het continent. ’s Werelds grootste ‘wetlands’, de Pantanal is het huis van de grootste concentratie fauna in Zuid-Amerika. Als het water in maart begint te zakken, wordt het gebied een ware speeltuin voor ornithologen, met meer dan 200 vogelsoorten. Er zijn hier veel roof- en watervogels, als ook kaaimannen, capibara’s en zeer veel vissoorten, waaronder de bloeddorstige piranha.
De Foz do Iguaçu, op het drielandenpunt van Brazilië, Argentinië en Paraguay is misschien het meest sensationele spektakel van het land. De machtige watervallen zijn een van de natuurlijke wonderen van de wereld, en zijn superieur, zowel in grootte als grandeur van zowel de Niagara als de Victoria Falls.

Brazilië is overwegend katholiek, maar er zijn verschillende elementen van het Indiaanse animisme en Afrikaanse religies blijven voortbestaan, zoals de rituele Candomblé.

Candomblé is een van de meest orthodoxe sektes, die meekwam uit Afrika met de Yoruba, Nago en Jeje-stamleden. De sekte is in Bahia bekend onder deze naam, in andere delen van het land zijn andere namen meer gangbaar. De Afro-Braziliaanse rituelen worden uitgevoerd in een soort van godshuis (terreiro in de Yoruba-taal). Niet alle ceremonies zijn toegankelijk voor publiek. Ieder sektelid heeft zijn eigen orixá (god), die over hem waakt vanaf de geboorte. Een priester of priesteres maakt door het gooien van een handvol schelpen bekend, welke god het is. Elke god heeft zijn eigen persoonlijkheid en speciale geschiedenis. De goden strijden onderling om de macht en het leiderschap. De orixá zijn verdeeld in mannelijke en vrouwelijke types, maar sommige kunnen van sekse veranderen. Een voorbeeld is Logunedé, de zoon van twee mannelijke goden, Ogun en Oxoss. Een ander voorbeeld is Oxumaré, die zes maanden van het jaar mannelijk is en vrouwelijk gedurende de andere maanden. Homoseksualiteit wordt in deze sekte dan ook gewoon geaccepteerd. In rituelen krijgen de goden voedsel aangeboden, maar ook drank en sigaretten. Elke god verlangt andere offergaven. Als voorbeeld: om Iemanjá, de godin van de zee, te behagen moeten parfum, witte en blauwe bloemen, rijst en gebakken vis worden geofferd. Elke godheid moet ook worden geëerd op een speciale tijd en op een speciale plaats.

De god Xangô op de rotsen, de god Oxósse in een bos of park. Sommige Candomblé-rituelen, zoals de Jogo dos Búzios, voorspellen je geluk en je toekomst en vertellen over je vorige relatie ten opzichte van de goden. Zelfs politici doen mee aan dit ritueel om bijvoorbeeld de verkiezingsuitslagen te kunnen voorspellen. In het land zijn nog tal van andere cults behalve de bovengenoemde.

Het katholicisme is nog steeds de officiële godsdienst van het land, maar de belangstelling loopt wel terug. Kerken sluiten of staan er soms vervallen bij, omdat er geen geld of priesters zijn om ze op te knappen. Veel Brazilianen komen alleen in de kerk voor begrafenissen, huwelijken en doopfeesten.

Dé sport in Brazilië is natuurlijk voetbal. De Brazilianen vinden dat het een sociale functie heeft. Het brengt verbroedering in alle lagen van de bevolking. Andere populaire sporten zijn volleybal en autosport.

Het Portugees dat gesproken wordt in Brazilië is niet helemaal gelijk aan het Portugees van Portugal. Woorden verschillen soms en ook de uitspraak is iets anders. Brazilianen spreken naast het Portugees weinig andere talen. Het is dan ook handig een klein woordenboekje mee te nemen. Hier onder volgt een korte woordenlijst:
Nederlands - Portugees
Goedemorgen - Bom dia
Goedemiddag - Boa tarde
Goedenavond/nacht -   Boa noite
Dank u wel - Obrigado/Obrigada
Hoe gaat het met u? - Como vai?
Spreekt u Engels? - Fala inglês?
De rekening alstublieft - A conta, por favor
Ik vind het leuk – Gosto
Tellen 1 t/m 10: um, dois, três, quatro, cinco, seis, sete, oito, nove, dez.
Tenslotte: als er even geen woorden zijn, steek dan je duim omhoog en zeg tudo bem, dan komt alles in orde.

Doe de eerste dag in Brazilië rustig aan. Neem de tijd om te acclimatiseren. De overgang van klimaat, de cultuur en het tijdsverschil kan ingrijpend zijn. Laat het land rustig op je inwerken, onderneem de eerste dag niet te veel en ... heb veel plezier in het mooie Brazilië.

Brazilianen die het zich kunnen permitteren gaan goed gekleed over straat. Dit verwacht men ook van buitenlanders. Neem naast makkelijk zittende katoenen reiskleding ook iets mee voor nette gelegenheden. Op weg naar een strand als Copacabana of Ipanema trekt een Braziliaan zo min mogelijk aan. Om de heupen slaan ze een kleurige doek, die later dienst doet als handdoek.  Aan de voeten slippers. Topless gaat niemand. De heren houden het bij een zwembroek met een sportbroek er overheen. Waardevolle spullen, horloges, geld, laat iedereen thuis. Hoe men hier naar het strand gaat, is zeker niet representatief voor de rest van het land. Zorg dat je decent gekleed gaat. Brazilië is een tropisch land. Neem daarom dunne kleding mee. Voor 's avonds is een hooggesloten T-shirt met lange mouwen of een dunne katoenen coltrui handig als bescherming tegen muggen. Neem liever te weinig mee dan teveel. Wat je mist kun je voor een habbekrats aanschaffen. Als de zon hoog aan de hemel staat is een hoofddeksel of paraplu beslist aan te raden. Het is nog verstandiger die uren in de schaduw te blijven. Een regenjas is handig als je in het regenseizoen reist. Een lange broek en warme (flees) trui is nodig als je in onze zomer (juli, augustus) reist. Een paar goede, ingelopen wandelschoenen en een paar slippers is alles wat je voeten vereisen. Verder zijn belangrijk: zonnebril, zonnebrandmiddelen, anti-muggenstift, toiletartikelen, handdoek, een reisapotheek, een hoofddeksel/doek, foto- of filmapparatuur en voldoende geheugenkaarten, reservebatterijen, zaklantaarn, zakmes, wekker (opwindbaar of op batterijen), schrijfwaren, boeken, geldig paspoort, kopieën van paspoort en reisverzekering, vliegticket(s), een pasje van de reisverzekering met daarop het alarmnummer, agenda met belangrijke adressen, reisgids. Verder eventueel: leeslampje, universele stekker en adapter. Je kunt overwegen een muskietennet mee te nemen maar ophangen is in de meeste hotels lastig. Dit alles verpak je in een weekendtas, rugzak of in een koffer (houdt er rekening mee dat je af en toe je spullen zelf moet dragen, zoals op busstations). Daarnaast is een kleine rugzak of schoudertas handig voor de dagelijkse handbagage. Voor het opbergen van waardepapieren kun je het best een dunne geldgordel kopen, die je onder je kleding kunt dragen. Zorg dat je bagage niet te zwaar is, meer dan 12 kilo lijkt ons in de regel niet nodig.

Bever Zwerfsport De winkels van Bever Zwerfsport hebben een ruim assortiment aan allerlei reisartikelen. Naast kleding en reisbenodigdheden vind je er ook reisboeken. Leuk om hier met behulp van bekwaam adviserend personeel al vast je vakantie een beetje voor te bereiden. In de meeste grotere plaatsen in Nederland is wel een filiaal te vinden.

Brazilië heeft lang niet overal hetzelfde voltage. In Rio de Janeiro geeft het elektriciteitsnet bijna overal 110 of 120 volt. Verschillende andere steden hebben weer 220 volt. Check daarom altijd goed voordat je je stekker in een stopcontact steekt. Een adapter biedt uitkomst. Tenminste als de stroom niet uitvalt, want stroomstoringen komen voor. De elektrische spanning kent in veel plaatsen ook grote schommelingen, en dat is niet altijd goed voor je eventuele elektronische apparatuur.

De duurdere hotels en restaurants berekenen vaak 10 procent voor de service, maar de middenklasse restaurants niet. Een fooi is altijd welkom, velen zijn er afhankelijk van, omdat het loon lang niet genoeg is om van rond te komen. Hierbij gaat het niet alleen om restaurantpersoneel, maar ook om schoonmakers, schoenpoetsers, koffersjouwers en strandverkopers. Overigens heeft de fooi in een hotel of restaurant waar je vaker komt ook een andere functie. Het personeel wordt er vaak aanzienlijk attenter door.

Je reisbegeleider verwacht aan het einde ook een fooi, als hij/zij het werk goed heeft gedaan. Shoestring betaalt de reisbegeleiders een loon dat op gelijke hoogte ligt met dat van de meeste andere avontuurlijke reisorganisaties, maar dat is laag. Onze richtlijn is € 1 per reiziger per dag.

Brazilië is een bijzonder fotogeniek land. Je kunt in Brazilië bijna alles fotograferen.  Niet iedere Braziliaan wil ook op de foto. Geef mensen daarom de kans het gefotografeerd worden te weigeren en respecteer die eventuele weigering.

NB: Loop in grote steden als Rio de Janeiro of São Paulo niet te opzichtig met een fotocamera rond. Het is bijvoorbeeld verstandig de camera in een plastic zak te doen, eventueel met Braziliaans opschrift.

De Braziliaanse munteenheid is de real (BRL), die weer onderverdeeld is in 100 centavos. Er zijn munten van één, vijf, tien, vijfentwintig, vijftig centavos en een munt van 1 real. Daarnaast zijn er briefjes van één, vijf, tien, vijftig en honderd real.  De waarde van 1 Real is ongeveer € 0,423. Omgekeerd is 1 euro gelijk aan ongeveer 2,35 real (november 2010). Voor een recente koers kun je kijken op www.oanda.com/convert/classic.

Pinnen is mogelijk met een pasje dat voorzien van een Cirruslogo of een Pluslogo. Het kan lastig zijn een pinautomaat te vinden, in veel banken staat een complete batterij automaten opgesteld, waarvan er misschien maar met één jouw pasje gebruikt kan worden. Ervaring leert dat bij de kantoren van HSBC en Bradesco vrijwel altijd met Cirruspasjes gepind kan worden. Ook de Citibank en Banco 24 Hores zijn tegenwoordig aangesloten bij Cirrus, Visa of Mastercard. Let op dat pinautomaten soms buiten de openingstijden van de bank niet bereikbaar zijn of een laag maximum uitgiftebedrag kennen. Kijk voor de laatste pinmogelijkheden op www.mastercard.com onder 'ATM locator'.

US dollar travellercheques (American Express; geen Thomas Cook die wordt in Brazilië nauwelijks geaccepteerd!) kun je ook meenemen, hiermee ben je tenslotte verzekerd tegen diefstal. Realiseer je wel goed dat het erg onhandig is en het veel tijd kost cheques in te wisselen, dat je vaak een hoge commissie per cheque betaalt (kan oplopen tot 15 US dollar per cheque!) en dat je vaak een lagere koers krijgt dan bij contante euro of US dollar. Het wisselen van travellercheques kan bij 'casas de cambio' (wisselkantoortjes) in grote steden, eigenlijk alleen in Rio de Janeiro en Sao Paulo. Vergeet niet het aankoopbewijs van je reischeques mee te nemen, want sommige banken kunnen hiernaar vragen.

Het gebruik van creditcards is wijd verspreid in Brazilië, ook voor kleine aankopen kan met ´plastic´ geld worden betaald. Zelfs in de kleinere plaatsjes kan vaak met een creditcard worden afgerekend. Visa is het meest geaccepteerd, Mastercard iets minder. Soms wordt er een opslag van 5% doorberekend. Vraag bij creditcard betalingen op de ouderwetse manier altijd het carbonnetje terug. Informeer voor de zekerheid bij je eigen bank over de mogelijkheden van je creditkaart in Brazilië.

Zorg ervoor dat achterblijvers weten in welk land je bent en hoe lang je wegblijft, spreek eventueel af wanneer je contact opneemt. Maar houdt er rekening mee dat telefoneren en e-mailen vanuit Brazilië een probleem kan zijn. Geef eventueel je vluchttijden en vluchtnummers door aan degenen die je ophalen van de luchthaven. Shoestring verstrekt aan derden geen vlucht- of reisinformatie, hotelnamen en telefoonnummers. Eventuele vertragingen kunnen via het informatienummer op Schiphol (0900-0141) of via Teletekst worden opgevraagd.

Contactpersonen
Indien zich noodgevallen tijdens de reis voordoen is het belangrijk dat wij een contactpersoon in Nederland of in België kunnen bereiken. Op het boekingsformulier heb je iemand opgegeven. Het kan gebeuren dat die persoon juist op vakantie is tijdens je reis. Geef in dit geval een tweede persoon op zodat we zeker iemand kunnen bereiken.

Het tijdsverschil met Nederland bedraagt 3 tot 5 uur, afhankelijk van waar je je bevindt. In Rio de Janeiro is het in de Nederlandse wintertijd 3 uur vroeger dan in Nederland. In de Pantanal is er een extra uur tijdsverschil.

Brazilië heeft een slechte naam als het gaat om berovingen. Mocht je overvallen worden, verzet je dan niet. Doe aangifte bij de politie in verband met je verzekering. Het betekent absoluut niet dat iedere reiziger bestolen wordt. Integendeel, de meerderheid overkomt uiteraard niets. Je zult merken dat je je in Brazilië met zijn zeer vriendelijke bevolking toch erg op je gemak zult voelen. Dat neemt niet weg dat je in grote steden extra alert moet zijn (in het bijzonder in Rio de Janeiro) en beter een aantal voorzorgsmaatregelen kunt nemen. Maak kopieën van belangrijke reisdocumenten zoals paspoort, vliegtickets, verzekering, nummers van reischeques, (en bewaar deze apart van de originelen) en neem ook extra pasfoto’s mee voor mogelijke formaliteiten.  Geld en belangrijke papieren kun je beter niet in een handtas dragen. Draag ze op het lichaam, bijvoorbeeld in zakken aan de binnenkant van je kleding of in een moneybelt onder je kleding, en maak daar waar mogelijk in de hotels zoveel mogelijk gebruik van kluisjes. Wat je dagelijks nodig hebt voor kleine uitgaven stop je in je portemonnee zodat je daar altijd gemakkelijk bij kunt. Vooral in de stadsbus, bij drukke haltes, markten en op het strand zijn zakkenrollers actief. Draag ook geen dure sieraden of horloge. Berg het geld goed op voor je een bank uit gaat en loop niet met geld te koop. Let ook goed op in het verkeer: snelheidsgeboden, oversteekplaatsen en verkeerslichten hebben niet altijd de uitwerking die wij gewend zijn.

De meeste winkels zijn op maandag t/m vrijdag geopend van 9.00-18.00 uur. Op zaterdagen sluiten ze al om 12.00 of 13.00 uur. Supermarkten blijven wel tot later open. Veel winkels en kantoren sluiten tussen 12.00 en 14.00 uur. Banken zijn geopend van maandag t/m vrijdag van 10.00 tot 16.30 uur. Openingstijden variëren per regio, gebruik de bovengenoemde tijden dus alleen als richtlijn.